Woord vooraf
Het thema van deze InZicht is integratie. Op een bepaald moment in je leven is er een punt geweest waarop de interesse voor zelfonderzoek is gewekt. Je komt in aanraking met een van de stromingen die gaan over het ontdekken van je echte zelf en je gaat bijvoorbeeld boeken lezen, of bij een leraar op bezoek. Je leest of hoort een heleboel dingen die de wereld soms op zijn kop lijken te zetten. Er wordt geknaagd aan allerlei verworvenheden. Dingen die zo vanzelfsprekend leken, dat je nooit op het idee gekomen bent om ze te onderzoeken. Aan de ene kant is er vaak veel herkenning in hetgeen je aangeboden wordt, aan de andere kant lijkt het ontzettend ver van de praktijk van alledag te staan soms.
Hoe integreer je dat zelfonderzoek in je dagelijkse leven? Waar zit eigenlijk het verschil? Is die zoektocht naar je ware natuur niet ook een onderdeel van dat dagelijkse leven? Mag je nog gewoon kwaad worden, een baaldag hebben, of ga je op alles heel “spiritueel” reageren onder het mom van “Alles is immers toch Bewustzijn”? Zou je, met andere woorden, kunnen spreken van integratie wanneer je alles heel kalm en gelaten over je heen laat komen? Of voelt dat juist helemaal niet natuurlijk aan? Maak je daarmee spiritualiteit niet tot de zoveelste truc die je toe gaat passen op momenten dat je in de problemen zit? Is het een hobby, of eerder iets wat geleefd moet worden?
Het artikel van Wolter Keers gaat over “verlicht gedrag”. Hoe ziet dat er uit, als er al zoiets bestaat? Van Han Marie Stiekema lezen we een briefwisseling waarin de periode na de verlichtingservaring aan bod komt. Ben je uitgeïntegreerd zodra die gebeurtenis heeft plaatsgevonden? Volgens Taetske Kleijn moet je juist helemaal niets integreren. Lees erover in haar artikel “Een mug op de computer”.
In veel spirituele stromingen wordt de eenheid van alles benadrukt. Zo gezien is integratie ook wel een vreemd woord, want wat integreert zich met wat? Als je ontdekt dat elke afscheiding een illusie is, dan ontdek je ook dat er niets te integreren valt. Dan zou niet-integratie dus betekenen dat er geloof is in het idee dat er ergens een scheiding is. Woorden als re-ligie (opnieuw heel maken) en ook yoga (zowel ‘juk’ als ‘verbinding’) wijzen toch in de richting van het opheffen van een gespletenheid. Daarom volgen veel spirituele leraren zowel een aanmoedigings- als een ontmoedigingsbeleid, al naar gelang wat het beste aansluit bij de leerling. Ja, je kunt iets doen, je kunt de gespletenheid opheffen en verlichting bereiken. Nee, je kunt niets doen, je was nooit niet-verlicht.
Timothy Schoorel schrijft over het spirituele en het dagelijkse. Van Otto Duintjer is er een vervolg op zijn artikel uit InZicht 2001/3 met een aantal kritische kanttekeningen bij de Advaita Vedanta. We plaatsen ook een interview van Johan van der Kooij met Gert de Graaff, de maker van de film “De Zee die Denkt.” Naar aanleiding van het “No Mind Festival” is er een interview van Prembuddha met Arjuna, waarin hij vertelt over zijn zoektocht en zijn uiteindelijke leraar, Poonja.
Han van Eijk interviewde Richard Lang, die op zijn zeventiende bij Douglas Harding terecht kwam en deelnam aan één van zijn workshops. Er is ook nog een korte bijdrage van Eric Baret, uit “Le seul désir”.
“Het meest kenmerkende aan de natuurlijke staat, is natuurlijkheid”, zei mijn leraar Alexander Smit altijd. Leerlingen zijn soms verbaasd om te horen dat een spirituele leraar ook boodschappen doet en in een auto rondrijdt. “Eigenlijk is een verlichte een pijnlijk normaal mens”, is ook één van zijn uitspraken. Wat integreert, lost op. Je houdt er niets aan over. Het leven wordt spontaan en moeiteloos. Niet dat het saai wordt, integendeel. Een conflictloos leven is niet hetzelfde als een gezapig of sloom leven.
Jan Koehoorn

Verlicht gedrag
Wolter Keers

Een ‘verlicht iemand’ bestaat niet. Bijgevolg kan men moeilijk spreken over het gedrag van een verlichte. Verlichting kun je alleen ontdekken in jezelf als de liefde die geen grenzen stelt. (…)
Wat wij wezenlijk zijn is dit nederigste van alle nederige dingen, dat waarin alle dingen verschijnen. Dat is het licht zelf. Niets is gewoner, gemener, alledaagser dan dat licht. Daarbuiten hebben wij nooit iets gekend. Liefde is het ontdekken van mijzelf (het licht) in de ander; de herkenning van de Stilte die ik ben in de ander. Dat is liefde. Liefde kun je niemand geven, liefde kun je niet ontvangen. Water kun je geen natheid geven, want water is natheid. Niemand kan je ook liefde geven, niemand kan van je liefde ontvangen. Je kunt alleen in jou liefde herkennen en jij kunt in anderen liefde herkennen. Het ogenblik dat het gebeurt zijn er natuurlijk geen anderen meer, want je herkent inderdaad, in de meest letterlijke zin, let wel, in de meest letterlijke zin: jezelf.

De integratie van verlichting

Een briefwisseling van Paul Blok met Han Marie Stiekema

In deze briefwisseling hebben de schrijvers het over het belang van een goede doorwerking van de bevrijding op alle niveaus en over de valkuilen op het pad.
Paul Blok: (…)Wat mij opvalt in met name de Advaita traditie is het ontbreken van een methodische begeleiding naar volledige integratie van het geziene. Mijn ervaring is dat men het accent legt op het zien van de ware natuur. Vaak is het mij opgevallen dat een aantal Advaitaleraren een zekere weerzin heeft tegen een methode of daar een zekere onhandigheid en/of verlegenheid bij voelt. Het gekke hierin is dat men beweert dat zien alleen niet voldoende is, maar tegelijk legt men er wel het accent op. Ik heb dit altijd als een onvolledigheid in deze prachtige stroming ervaren.
Door het ontbreken van een methodische begeleiding hierin bestaat naar mijn inzicht, het reële gevaar dat menigeen verzandt in het zich goed voelen en zich exclusief voelen en zich gedragen weet door iets groters dat alle verklevingen als vanzelf weg zal wassen. Dit lijkt mij een enorme valkuil en een subtiele strategie om vooral niet aan zichzelf te hoeven werken. (…)
Han Marie Stiekema: Werk je niet actief aan je onverwerkte emoties, dan zuigen deze de door je bewustzijnsverruiming vrijgekomen energie op, waardoor zij zich opblazen. Met het Licht neemt zo ook de duisternis toe. Tot de laatste zó sterk wordt, dat ze je op een gegeven moment gaat domineren. De idee dat je "er dus bent als je maar eenmaal verlicht bent" is grotesk. Helaas wordt dit ingegeven o.a. door filosofieën zoals door jou genoemd. Deze delen de wereld in in verlichten en niet-verlichten. Het enige doel voor deze laatsten is dan verlicht te worden. Dat ‘Verlichting’ helemaal het doel van het leven niet is, gaat aan deze spiritueel verslaafden dan ook totaal voorbij. In zijn uiterste ‘gedaante’ is Verlichting namelijk totaal transparant - het Niets - dusdanig, dat je door Verlichting weer in de wereld wedergeboren wordt. "De bergen zijn dan weer de bergen".

Een mug op de computer
Taetske Kleijn

Wat hebben spiritualiteit en het dagelijks leven met elkaar te maken, en hoe integreer je de twee? Mijn antwoord op deze vraag is dat ze niets met elkaar te maken hebben, en je vooral niet moet proberen de twee te integreren. Het leven is de vorm waarin het bestaan zich op dit moment afspeelt. Het dagelijkse leven is die vorm, gezien vanuit je menselijke blik, die gekleurd is door je geschiedenis. De vraag “wie ben ik?” is een totaal andere dan “hoe leid ik mijn leven?”. Om het antwoord op de eerste vraag te kunnen ervaren, zal je de tweede moeten loslaten

Het spirituele en het dagelijkse
Timothy Schoorel

Het is in wezen vreemd om te spreken van integratie van het spirituele en het dagelijks leven, want bewustzijn en ervaring zijn twee kanten van dezelfde munt, dezelfde éénheid. Het spirituele en het dagelijks leven zijn één en hetzelfde, want ervaring en bewustzijn bestaan niet los van elkaar. Het spirituele en het dagelijks leven zijn vanaf het eerste moment van de oerknal al compleet geïntegreerd. Toch heeft het woord ‘integratie’ vanuit verschillende invalshoeken veel betekenis.

Ruimte voor de wereld
Interview met Richard Lang 
door Han van Eijk

Richard, ben jij elke dag volkomen gelukkig?
Nee hoor. Maar ik leef het leven zoals het zich voordoet. Ik Zie dat ik dit Grote Venster ben, de Leegte, op dit moment vol met bomen, allerlei geuren, het geluid van de wind. Dat ben ik allemaal. Ik geniet van dit Grote Venster. Ook jij bent deze ruimte en tegelijk alles wat erin verschijnt. De hele wereld vindt plaats in jou. Veel mensen kijken hier overheen, en toch leeft iedereen altijd vanuit Hier, vanuit deze Openheid. Wat een mysterie. Als je je daarvan niet bewust bent, leef je vanuit de illusie dat je een mens bent, dus een ding. Ontwaken is wakker worden in het besef dat je geen ding bent – niet iets – en van daaruit leven. Dus leef jij dit grote, onvoorspelbare, spontane leven? Of leef je dat beperkte, kleine leven omdat je denkt dat jij een object bent? Het ware leven is het leven dat jou leeft. En dat is groot

Schoonheid is overal
Eric Baret

V. Op mijn werk zit ik bij mensen die ervan overtuigd zijn dat het geluk ligt in een aanzienlijke bankrekening, blitse auto’s en dit soort dingen. Daarover wordt er gepraat. Ik weet niets over auto’s, noch over de beurs. Toch wil ik graag met hen praten. Maar, doordat ik niet in die dingen geloof, kom ik niet meer tot een gesprek.
A. Je moet ervan profiteren om bij te leren! (…)Het is heel bijzonder wat je kunt ontdekken over de mens, over de schoonheid, op om het even welke plek: in de gevangenis, in de wachtzaal van een ziekenhuis, in het restaurant van het station. Zie de vreugde, het lijden, de agitatie, de bezorgdheid, de angst, de behoeftes. Zie hoe mensen functioneren…

Eerst worden we wakker, dan worden we wijzer
Hans Laurentius

Zoals velen had ik het idee, dat wanneer verlichting eenmaal een feit zou zijn, me dan alles helder zou zijn en gemakkelijk af zou gaan. Ook was er de overtuiging, toen het eenmaal zover was, dat het bijzonder eenvoudig zou zijn anderen te helpen toegang te krijgen tot het voor de hand liggende eerste gegeven, namelijk dat wij bewustzijn zijn. Nu, jaren later, ontstaat er een glimlach bij het terugdenken aan die aanvankelijke naïviteit. Vooral in de beginjaren bleek het helemaal niet zo eenvoudig om allerlei patronen, egoresten en neigingen te doorzien. En hoewel de stralende helderheid me niet meer verliet, bleef er een niet aflatende bereidwilligheid nodig om het proces dat ik ‘doorwerking en verdieping’ noem niet in de weg te zitten.

Ontwaken in de wereld
Djihi Marianne

Vraag: Ik voel me vaak heel open en vrij. Maar op mijn werk ben ik dat kwijt.
Antwoord: Wat gebeurt er dan? Wanneer eindigt vrijheid?
Stel: je komt op je werk aan. Is het dan ineens afgelopen? Kijk wat er gebeurt.
Daarom had ik het over gevoeligheid ontwikkelen, om dit, het waarnemen, bewust te houden. Je moet gaan zien wanneer die stroom lijkt te stoppen. Kijk met zachtheid.
Je voelt je vrij en blij, je loopt te stralen. Ben je dan bang dat je collega’s zullen zeggen: “Hé, die is gek?” (Gelach). Ben je bang ergens buiten te vallen?

Een spirituele marxist
Prembuddha in gesprek met Arjuna

Op het 'No Mind festival,' in de weidsheid en stilte van Zweden, ontmoette ik Arjuna, een heldere, intelligente man van achter in de veertig, die zijn satsangs met zeer veel humor en op entertainende wijze weet te brengen. Hoewel hij al vele jaren in de Verenigde Staten woont verloochent hij zijn Engelse achtergrond niet. Hij herinnerde me af en toe aan John Cleese.
(…)Veel mensen die tien jaar geleden op zoek waren, hebben inmiddels hetzelfde ervaren, ervaren dat ze bewustzijn zijn. Velen hebben nu interesse voor wat het betekent om bewustzijn te belichamen. Tien jaar geleden volgden de meesten van ons een bepaalde leraar en ontleenden er vaak hun identiteit aan. Nu is dat inmiddels de uitzondering. Mensen omhelzen spiritualiteit op een wijze die verbindt. Wat gaat dat voor de wereld, voor het milieu, voor oorlog betekenen? Het is opwindend om dat uit te zoeken. Wat de uitkomst wordt, is voorlopig nog een mysterie. Het is fantastisch nu op deze planeet te zijn en te zien wat er plaatsvindt. Spiritualiteit betekent niet meer je terug trekken uit de wereld en seks opgeven. We zijn nu gemeenschappelijk geïnteresseerd om in volheid te leven, in onze relaties, in seks, in de wereld. Hoe gaat werk eruit zien als je vervuld bent, als je je voelt overstromen?
Het experiment wordt om in het dagelijkse leven vanuit die volheid te gaan leven, in onze gemeenschap, onze relaties. Dat wordt het grote experiment.

Advaita: hoe dan wel?
Otto Duintjer

Bij deze gelegenheid wil ik ten aanzien van de Advaita-traditie op een paar punten aangeven waar zo 'n kritische verwerking (praktisch en filosofisch) toe kan leiden. Zo iets zal deels een zaak zijn van selectieve accentueringen: naar voren halen en onderstrepen wat ik herken als waar en waardevol in deze traditie, wat soms centraal staat in die traditie zelf, soms meer aan de rand te vinden is. Van daaruit zal het ook zaak zijn sommige dingen te weerspreken, of minstens anders te formuleren, dus in geval revisie nodig is - zoals in alle tradities - afgaande op inmiddels opgedane ervaringen, collectief of individueel. Tenslotte zijn natuurlijk ook aanvullingen mogelijk, geïnspireerd door eigen ervaring of door wat uit andere tradities te leren valt. In die geest geef ik nu een paar voorbeelden. (…)Allereerst lijkt het me belangrijk om bij onszelf na te gaan wat het primaire motief is dat ons geïnteresseerd maakt in spiritualiteit. Waar gaat het me allermeest om, welke hoofdvraag motiveert mijn gang naar en op de spirituele weg?

De zee die denkt.
Interview met Gert de Graaff 
door Johan van der Kooij

Gert de Graaff (1957) maakte een film over advaita vedanta. 'De zee die denkt' draaide wereldwijd op 44 filmfestivals en won zeven prijzen. De hoofdpersoon, Bart, raakt verstrikt in de zoektocht naar zichzelf, maar uiteindelijk vindt hij verlichting. De combinatie van authentieke advaita-teksten, schitterende beelden en optische illusies maakt deze film tot een prachtig document.
Hoe ben je op het idee gekomen om de film ‘de zee die denkt’ te maken?
In 1988 hoorde ik voor het eerst een cassettebandje van Wolter Keers. Dat heb ik toen in verbijstering aangehoord. Ik dacht: mijn hemel, wat is dit? En tegelijkertijd wist ik dat het zo bijzonder was, en dat het de waarheid was. Veel dieper en helderder dan alles wat ik tot dan toe had begrepen. Ik heb er met een aantal vrienden naar geluisterd, en later nog een keer, en nog een keer. We begonnen elke keer weer overnieuw met datzelfde bandje. Dan zaten we maar de hele tijd: o, ja, dat is waar, ja… Het was dus eigenlijk vanaf het begin al duidelijk dat het iets ongrijpbaars was.

Onpersoonlijke verlichting
Andrew Cohen

Wat je beschrijft is erg aantrekkelijk, maar het lijkt helemaal niet op de vrijheid die ik me had voorgesteld. Bezield worden door een hartstocht die nooit tevreden zal zijn, klinkt eerder als een soort slavernij.
Dat is het ook! Maar dat is precies waar het om gaat – het is wat ik de slavernij van bevrijding noem, de slavernij van bevrijding die boven het persoonlijke uitgaat. Ik bedoel, bij onpersoonlijke verlichting is het einddoel niet je eigen bevrijding, maar de bevrijding van alle anderen. Het is niet alleen het realiseren van persoonlijke vrijheid. Dat noem ik persoonlijke verlichting. Natuurlijk zijn diepgevoelde vrijheid, extatische vreugde en diepe tevredenheid het bijproduct van een leven in dienst van de evolutionaire noodzaak, maar ze zijn bepaald niet het doel van onpersoonlijke verlichting.