Woord vooraf 

Het thema van deze InZicht is: geen thema. Soms worden er goede artikelen ingestuurd die niet direct met een thema dat we gepland hadden te maken hebben. Vaak ook liggen er nog mooie teksten op de plank en die willen we natuurlijk ook plaatsen.
Los van het wel of niet hebben van een thema gaat de InZicht natuurlijk nog steeds over één en hetzelfde onderwerp: zelfonderzoek. Misschien is het aardig in dit voorwoord eens te kijken naar al die verschillende beelden die je kunt hebben bij het woordje "zelf".
Toen ik een jaar of acht was, had ik nogal eens ruzie met mijn broertjes. Ik identificeerde mezelf dan met mijn per-soonlijkheid en de tegenstander was het broertje. Vechten geblazen! Totdat een willekeurig buurjongetje zich er-mee ging bemoeien en mij of mijn broertje een dreun verkocht. Dan werd de situatie ineens anders: ik en mijn broertje tegen de buurjongen. Ik identificeerde me dan blijkbaar niet meer met de persoonlijkheid, maar met mijn gezin. En daar hield het niet op.
Stel nu dat ik met mijn broer en die buurjongen in hetzelfde voetbalteam gezeten had. Dan identificeer ik me met het team waarin ik speel. Identificatie is kennelijk niet beperkt tot de persoonlijkheid. En nu we toch bezig zijn, laten we dit dan maar tot het eind doorvoeren. Ik kan me ook identificeren met mijn dorp, mijn provincie, mijn land, mijn werelddeel en zelfs met de hele wereldbevolking (voor het geval de buitenaardse wezens ons aanvallen). 
Het leuke van al deze vormen van identificatie is dat je je blijkbaar overal mee kunt identificeren. Het is maar net in welke huid je wilt kruipen. Maar wat betekent dit voor ons zelfonderzoek? Betekent het dat ik elke vorm kan aannemen die ik wil? Maar hoe kan ik dan steeds iets anders zijn?
Er is nog een ander aspect dat aandacht verdient. Alle vormen van identificatie hebben gemeen dat ze de werkelijkheid verdelen in "dat ben ik wel" en "dat ben ik niet". Dat deze verdeling een illusie is blijkt eigenlijk al uit bovenstaand verhaal. Eerst ben ik niet mijn broer, maar zodra de buurjongen zich ermee bemoeit ben ik hem wel. Eerst ben ik niet mijn land, maar zodra we voor de Europacup gaan voetballen, ben ik ineens Nederlander. Zolang WE winnen dan. Als ZE verliezen, dan wil ik er natuurlijk niets meer mee te maken hebben! En daar heb je die scheiding weer. Mensen identificeren zich niet graag met verliezers. Wel met winnaars.
Het gekke is dat er zonder verliezers geen winnaars zijn. De een bestaat bij de gratie van de ander. En niemand kan altijd een winnaar zijn. Je kunt switchen met je identificaties tot je een ons weegt, maar uiteindelijk krijg je altijd met de dualiteit te maken. De vraag is deze: is er sprake van een soort ultieme identificatie? Eentje waarvan je zegt: verder dan dat kun je niet gaan?
Zolang je je identificeert met een verschijnsel lijkt het antwoord "nee". Immers: een verschijnsel kan nooit ultiem zijn. Verschijnselen zijn aan tijd en ruimte gebonden en hebben een plaats, een begin en een einde. Ga maar na: de persoonlijkheid houdt op, mijn stad houdt op, mijn provincie, mijn land, mijn werelddeel en deze aarde houden ooit op. Het maakt niet uit of dat over een paar minuten is, of over een paar honderdduizendmiljoen jaar. Ze zijn eindig. Een identificatie is dus ook tijdelijk.
Zelfonderzoek heeft voor een groot deel te maken met het onderzoek naar wat identificatie eigenlijk precies is. Stel dat ik niet geïdentificeerd ben, wat ben ik dan? Is identificatie eigenlijk wel nodig? Hoeveel procent van de tijd ben ik niet geïdentificeerd? En functioneert alles dan niet perfect? Iedereen die aan sport doet, kent misschien de volgende ervaring: alles gaat perfect en je bent eigenlijk meer toeschouwer dan deelnemer (dus geen identificatie). Op een gegeven moment denk je bij jezelf: "Hee, dat gaat eigenlijk wel heel goed zo. Als dat maar zo blijft…" Precies op dat moment gaat het fout.
Ik wens u veel inzicht toe bij het lezen van deze InZicht.

Jan Koehoorn

Ego, zelf, niet-zelf, of zelveloos?
Pauline Vegting

Bestrijd het ego, zo roepen sommige leraren mij toe. Bestrijd het ego, bestrijd je gewoontes en bestrijd je onzuiverheden. Dat alles onder de naam van het boeddhisme. Een eindeloze weg vol oefeningen wordt ons voorgespiegeld. En de Weg is moeilijk…
Psychologie en therapie gaan ervan uit, dat we een ego hebben, dat dat ego ook nodig is. Maar tegelijk zeggen veel spirituele groepen dat we dat ego moeten bestrijden en moeten afbreken, net als onze gewoontepatronen, omdat het onze ontwikkeling tot spiritualiteit in de weg zou staan. Het boeddhisme echter leert dat zo'n entiteit als een ego er niet is, dat we fundamenteel zelveloos zijn, grenzeloos open....

Brieven van Thuis
J.C. Amberchele en Berzie G.

Juist voor Kerstmis probeerde mijn dochter zichzelf te doden door in een keer 150 pijnstillers samen met een fles wodka door te slikken. Als ze in het hospitaal weer uit een coma ontwaakte (een vriend had haar gevonden en de 911 gebeld), zei ze ontredderd te zijn door het feit dat ze nog leefde.
Deze zelfmoordpoging was het dieptepunt van drie jaar van depressies, beginnend met de dood van haar broer (haar beste vriend) en eindigend met een rampzalig huwelijk. Daar ze nog steeds suïcidaal was, raadden haar vrienden haar af om mij in de gevangenis te bezoeken. Ze waren ervan overtuigd dat dit haar ‘vaarwel’ voor mij zou zijn. Maar ze kwam toch en op een bepaald moment van het bezoek, radeloos zoals ik zelf ook was, besloot ik haar het experiment met de wijzende vinger van Douglas Harding te tonen. Ik herinner mij niet meer of ik haar gezegd heb waarom, maar ik denk dat ik het voorgesteld had als een ‘spel’ of een ‘interessante eigenaardigheid’. ...

Bereidheid is alles
Philip Renard (in gesprek met Johan van der Kooij)

Vraag: Gaat radicaal non-dualisme eigenlijk verder dan hindoeïsme en boeddhisme?
Ph.Renard: Het radicaal non-dualisme is gewoon de binnenkant van beide richtingen. Dat probeer ik te beklemtonen. Het is de kern van zowel het ene als van het andere. Je kunt niet zeggen dat het verder gaat dan, maar het is gewoon de essentie van allebei. Allebei worden ze door dat inzicht gedragen. In India heb je veel uiterlijke godsdiensten, net als hier in het Westen. Je hebt veel stromingen waar je in kunt blijven steken. Vandaar de noodzaak van de vraag: “Wat is nou precies de binnenkant?” Non-dualisme is de binnenkant van zowel het hindoeïsme als het boeddhisme en binnen de christelijke mystiek is het uiteindelijk precies hetzelfde.

Hoe werkelijk is werkelijk?
Justus Kramer Schippers

Als je Niels Bohr vraagt: “Is het elektron een golf?”, antwoordt hij “Ja, als je er naar kijkt door een golfmeetinstrument. Nee als je er naar kijkt door een deeltjesmeetinstrument” Dit raakt de kern van elke discussie omtrent realiteit. 
Werkelijkheid is wat de waarnemer waarneemt. Waarneming bepaalt welke realiteit we waarnemen of beter gezegd welke realiteit we ‘voor waar (moeten) nemen’. Realiteit is niet iets dat los en onafhankelijk van bewustzijn en zintuigen ‘ergens’ daarbuiten bestaat. Wat we de realiteit noemen ‘zit’ in ons hoofd. 

Metanoia 
Op een weg zijn is verdwaald zijn
Jan Foudraine (gesprek met Han van den Boogaard)

Met zijn nieuwe boek ‘Metanoia’ heeft Jan Foudraine opnieuw een serieuze poging gedaan om de boodschap van enkele belangrijke spirituele leraren voor een groot publiek in de schijnwerpers te zetten. Door de jaren heen is hij, naast Osho, sterk beïnvloed door Advaita-leraren als Alexander Smit, Tony Parsons en Nathan Gill. Over zijn eigen rol in het geheel is hij duidelijk, maar bescheiden.
“Ik ben een koerier, altijd al geweest. Die koeriersdrift zat al in mijn cellen vanaf heel jeugdige leeftijd. Op mijn tiende jaar speelde ik in de achtertuin met vriendjes. En dan zeiden ze: “Wat wil je worden?” En dan zei de ene: “Kapitein.” En de andere zei: “Generaal.” Als ze het aan mij vroegen zei ik: “Koerier.” Om vervolgens op de fiets van mijn moeder in het Bloemendaalse Bos rond te gaan fietsen. Ik weet helemaal niet wat ik koerierde, maar het woord had zo’n geweldige uitwerking op me.”

Gods kamer
Han van den Boogaard

Waarschijnlijk bestaat er niets dat ons zo eigen is als ons gezicht. Het vertegenwoordigt onze wereldse identiteit op de meest concrete manier die mogelijk is. Wat zou er werkelijker kunnen zijn dan dat door en door vertrouwde gelaat dat ons elke morgen vanuit de spiegel aankijkt? En toch dringt zich de vraag op of dat bekende gezicht onze essentie belichaamt. Is ons Zelf daadwerkelijk zichtbaar aan de buitenkant? Weerspiegelt Het zich in ons gelaat? Wat is schijn, wat is werkelijkheid?

Eindstation of oneindig begin?
Prajnaparamita (Susan Frank)
gesprek met Johan van de Kooij

Vraag: Is er bij jou nog sprake van een waarnemer en dat wat waargenomen wordt?
Susan: Nee, dat is verdwenen. Die verdwijning gebeurde ongelooflijk subtiel. Als ik niet verschrikkelijk goed had opgelet, dan had ik het niet eens gemerkt. Stel je voor dat je een wandeling maakt in de mist en geleidelijk aan worden je jas en je kleding en je huid vochtig. Tegen de tijd dat je thuis aankomt ben je doorweekt, maar je hebt het niet eens in de gaten, zo subtiel en zo geleidelijk is het gegaan. En je maatje zegt dan: “Wat ben jìj nat zeg!” Zo is het voor mij eigenlijk ook gegaan. Ik had het nauwelijks in de gaten. Het was zo dun, zo ijl. Er was geen sprake van: aha, ja kijk, nu is er dan realisatie. 

Aandacht
Gesprek met Jean Klein

Vraag: Zijn deze ogenblikken zonder wilsuiting verenigbaar met de moed die nodig is om het leven aan te kunnen? Ik heb dikwijls de indruk dat wij buitengewoon veel moed nodig hebben om zeer sterke emoties het hoofd te bieden. Kan dit zonder wilskracht?
Antwoord: Onze geest wordt verdeeld door zijn tegenstellingen. In een wilsuiting wordt er een keuze gemaakt, komende vanuit een fractie van onszelf. Wanneer je je globaliteit bewoont, zorgen je lichaamsfuncties en beslissingen voor zichzelf. Rechtop lopen vergt geen inspanning, het is een normale reflex. Zo gaat het ook met problemen die zich aan jouw totaliteit onderwerpen: zij is het die over je actie beslist. Er is dan weliswaar een wilsuiting, maar die is functioneel en behoort niet tot de wereld van de keuze. Moed duikt spontaan op, zonder inspanning, vanuit deze afwezigheid van keuze. Een buitenstaander zou spreken over lef, maar voor ons is het een fundamentele noodzaak, onontkoombaar. Wij handelen ernaar zonder meer.

Elfvoudige Bevrijding
Douglas Harding

Wat onze achtergrond ook is, de samenleving heeft ons allemaal afgestompt en verschrompeld tot petieterige, begrensde en kwetsbare dingen die wij mensen noemen. Wij zijn afgescheiden, eenzaam, zitten vol met allerlei angsten en opgesloten in de gevangenis van ons aangeleerd gedrag. Kennelijk liggen er genoeg vluchtroutes voor ons, zoals hard werken, amusement, winkelen, seks, drugs, spiritualiteit. Het ziet ernaar uit dat er geen simpele en rechtstreekse bevrijding uit onze gevangenis bestaat, terwijl er in feite niet minder dan elf deuren naar de vrijheid wijdopen staan....