Woord vooraf 
Onderscheid kunnen maken tussen goed en kwaad is wel een van de meest fundamentele vaardigheden in het leven. Zijn we niet voortdurend alert om onze handelingen te richten op wat ons goed lijkt? Is het niet vanzelfsprekend dat we steeds naar het beste op zoek zijn, ook op spiritueel gebied? Niet alleen voor onszelf natuurlijk, maar ook voor ons gezin, onze club, het milieu, de hele wereld. 
Hoe vreemd - schokkend of troostend - is dan de bekende uitspraak van Shakespeare dat goed en kwaad alleen maar in het denken bestaan. "There is nothing either good or bad, but thinking makes it so." (Hamlet, Act 2, Scene 2). Het was een van de favoriete citaten van Wolter Keers. Of deze passage uit een brief van Etty Hillesum geschreven in kamp Westerbork: “Ik heb nooit het gevoel gehad dat ik het beste ervan moet maken; alles is goed zoals het is. Elke situatie, hoe ellendig ook, is volledig en bevat zowel het goede als het slechte”.

Tijd dus om een nummer van InZicht te wijden aan ‘goed en kwaad’. We waren alweer heel gelukkig enkele enthousiaste medewerkers te vinden die bereid waren om met een artikel of een interview hierop in te gaan.
Jeanette Werkhoven sprak met Karl Renz in Tiruvannamalai (India), de plaats waar Ramana Maharshi geleefd heeft. Op deze bijzondere plek houdt deze Berlijnse kunstenaar elk jaar gesprekken over het ‘Zelf’. Zij sprak met hem over goed en kwaad en over de ware natuur van het bestaan.
Goed versus kwaad: deze tegenstellingen in de buitenwereld zijn niet te overwinnen, vindt Mieke Berger. Het is een paradox dat we uit alle macht het kwaad uit ons leven willen bannen, terwijl juist de aanwezigheid van goed/kwaad het leven mogelijk maakt. Maar we kunnen ons wel realiseren dat we wezenlijk als de kenner van dit alles buiten deze tegenstellingen staan. 
In een bespreking over goed en kwaad is de vraag naar verantwoordelijkheid onvermijdelijk. Ze wordt onder meer gesteld in een interview met Isaac Shapiro. André de Jong ging deze Australische leraar, ook in Nederland geen onbekende, interviewen. Een van zijn leerlingen Djihi Marianne vertelt in een kort stukje hoezeer de ontdekking van ‘het kwaad’ haar leven beheerst heeft. Maar ook hoe het haar geleid heeft naar echte transformatie en vrijwording. 
Het thema is natuurlijk ook terug te vinden in de vele geschriften van de ‘wijsheidsliteratuur’. Talrijke voorbeelden hiervan vind je in het artikel van Marcel Messing. Zolang we geloof hechten aan de persoonlijkheid, aan het afgescheiden zijn, hebben we te maken met goed en kwaad en met de keuzes die dit met zich meebrengt. Vanuit het eenheidsbewustzijn is deze schijnbare gebrokenheid er niet. Het is daarom bijzonder belangrijk te zien vanuit welk standpunt men spreekt. Spreekt men vanuit de Openheid (het niveau van niet-gescheiden-zijn) of spreekt men als een ‘iemand’? Philip Renard toont aan dat er in de traditie van alle klassieke non-dualistische scholen (zoals zen, advaita, dzogchen) voor gewaarschuwd werd deze twee niveaus niet door elkaar te halen.

Buiten dit thema is er nog een interview met Hans Korteweg over de pas verschenen vertaling van ‘Het Juwelenschip’ van de Tibetaanse dzogchen-meester Longchenpa. En Joanika Ring laat zien dat de diepe angst, waarmee we vroeg of laat te maken hebben, zijn oorsprong vindt in het zich identificeren met iets wat we niet zijn. Verder hadden we in Roermond een boeiend gesprek met Hein Thijssen, naar aanleiding van zijn boek‘Leeg en Bevrijd’. Lange tijd was hij pastor van een Canadese parochie, maar brak met het traditionele godsidee en de kerk. Zijn belangrijkste inspiratiebron is de Tao Teh King. En juist met een prachtig vers uit dit oeroude boek van Lao Tze eindigt ook het stukje van Eli Jaxon-Bear. Het vat de hele discussie over goed en kwaad samen:
‘Als de Tao verloren is, verschijnt Deugd
Als de Deugd verdwenen is,
Verschijnen moraliteit en religie
Daarna werkt iedereen hard
Met opgestroopte mouwen
Om het kwaad te bevechten.’
Als onze ware natuur uit het zicht verdwijnt, worden verantwoordelijkheid en ethiek plots belangrijk. Of als liefde het huis verlaat, komen regels van rechtvaardigheid en moraal door de achterdeur binnen. 

Raf Pype

Het lege hart
Karl Renz in gesprek met Jeanette Werkhoven. 

Karl: ‘Goed’ en ‘kwaad’ zijn twee kanten van dezelfde medaille. Goed en kwaad, donker en licht, zijn net als alle andere polariteiten. Waarom het zo is, daar heb ik geen idee van. Het moet kennelijk gewoon zo zijn. En de totaliteit heeft altijd gelijk. Omdat de ene kant van de medaille er is, moet de andere kant er ook zijn. Hoe meer licht, hoe meer duisternis, hoe meer goed, hoe meer kwaad, hoe meer hemel, hoe meer hel – het zijn de polariteiten waar de wereld vol mee zit; dit is de plek van polariteiten, van scheiding.

Over goed en kwaad
Mieke F.W. Berger

Zonder tegenstellingen als ‘goed en kwaad’ zou de wereld niet kunnen bestaan. Ook de strijd tegen het kwaad hoort bij het leven. Het is niet alleen het belangrijkste thema in sprookjes en mythes, ook in de verschillende religieuze systemen worden mensen aangezet het kwaad in zichzelf en/of de buitenwereld te bestrijden. Maar daarbij ontbreekt meestal een dieper inzicht om tot innerlijke vrede te komen.
De paradox is dat we uit alle macht al het kwaad uit ons leven willen bannen, terwijl juist de aanwezigheid van goed/kwaad en daaruit voortkomende actie onze raison d’être zijn. Zonder tegenstellingen (dus ook goed versus kwaad) zouden we geen leven hebben. Wat zou het leven saai worden als we ons nooit eens konden opwinden over onze partner, kinderen, ouders, onderwijzers, collega’s, onze baas, de politiek enz enz. Wat zou het saai zijn als we nooit gevoelens van triomf, genoegdoening, bevrediging, overwinning, zelfvoldaanheid etc zouden ervaren. Uiteraard is de prijs ervoor dat we ook de gevoelens moeten kennen die horen bij een nederlaag, frustratie, beperking, zelfkritiek, verdriet, afwijzing, verlies en zo meer..

De twee niveaus van waarheid
Philip Renard

Vanuit het inzicht dat het niet terecht is om uitsluitend te praten vanuit het standpunt van niet-gescheiden-zijn (omdat lichamelijke en psychische pijn, hoe tijdelijk misschien ook, werkelijk aandacht vragen en verdienen), is in de klassieke non-dualistische scholen altijd gezocht naar een manier om het samengaan van het inzicht in niet-gescheiden-zijn en het meemaken van gescheiden-zijn (en eventueel ‘gebonden’ voelen) aan te duiden. (...)
Louter op het niveau van de Uiteindelijke Werkelijkheid zijn persoonlijke aspecten, zoals relatieproblemen, ziektes, spanningen enzovoort, inderdaad zonder enige realiteit: deze worden als het ware ‘overstraald’, waardoor alles herkend wordt als licht. Maar dit betekent niet dat ze op het tweede niveau, dat van betrekkelijke werkelijkheid, niet een zeer wezenlijk onderdeel van het dagelijks leven uitmaken, hetgeen inhoudt dat deze persoonlijke verwikkelingen wel degelijk aandacht en zorg nodig hebben

De essentie van het kwaad
Eli Jaxon-Bear

Ik ben gevraagd om over het kwaad te schrijven. In het Engels is het een prachtig woord (‘evil’), want als je ernaar kijkt in een spiegel, staat er ‘live’. Het kwaad is anti-leven. Zolang er de verschijning van leven is, is er ook anti-leven.
Het grote gevaar bestaat dat we het kwaad buiten onszelf zoeken. We projecteren kwaad en daarna vechten we ertegen. Aangezien deze actie op zichzelf anti-leven is, is er de mogelijkheid de oorlog te stoppen precies daar waar we zijn. Dit betekent het kwaad niet langer te projecteren en het in plaats daarvan in onze eigen geest te ontmoeten.

Over George W. Bush en Osama bin Laden, en dat wat hen verbindt
Isaac Shapiro in gesprek met André de Jong

Vraag: Bestaat er volgens jou zoiets als ‘goed’ en ‘kwaad’?
Het is een paradox. Vanuit een menselijk niveau gezien bestaat er ‘goed’ en ‘kwaad’, alleen hebben die begrippen niets met moraal te maken. Waar het wél mee te maken heeft, is met dat wat oprecht goed voelt in ons hart. In principe zouden we kunnen zeggen dat het geen verschil maakt of we wel of niet onze medemens vermoorden, maar op een menselijk niveau maakt het wel degelijk verschil.
Op een absoluut niveau bestaat er geen goed en kwaad. Daar is niet een 'iemand' die 'iets' doet. Bewustzijn, dat wat bewust is in ons allemaal, is werkzaam in jou en in mij, en ‘jij’ en ‘ik’ zijn uiteindelijk niets anders dan concepten. 

Leeg en bevrijd
Gesprek met Hein Thijssen 

Vraag: Betekent dit, dat u altijd gelukkig bent?
De enige manier waarop ik die vraag kan beantwoorden, is met een wedervraag: ‘Wat is geluk?’ Men vraagt mij wel eens: “Geloof je nog in God?” Ik geef dan als antwoord: “Als jij me zegt wat God is, dan zal ik jou zeggen of ik daarin geloof.” Einde conversatie. Hetzelfde geldt voor ‘geluk’.Wie kan mij een rationele definitie geven van het vage gevoelswoord ‘geluk’? Ik beleef alles zoals het zich aan mij presenteert, zonder emotionele hoogtepunten of emotionele dieptepunten. Gebeurtenissen lopen nooit meer met modderlaarzen over mijn schoon geveegde vloer. Alles is zoals het is. Echte problematiek bestaat niet meer. Heeft eigenlijk nooit bestaan. Het grootste gedeelte van mijn leven heb ik me dat echter nooit gerealiseerd. Ook sterven, hoewel ik niet graag sterf, is geen probleem meer. Zou het als onzin of grootspraak overkomen, als ik zeg: “Als ik plotseling zou weten dat ik over vijf minuten hier dood zou neervallen, zou ik toch gewoon doorgaan met u te praten.”?

Aan de wortels van de boom van goed en kwaad 
Marcel Messing

Over goed en kwaad zijn bibliotheken vol geschreven. Het lijkt het enige vraagstuk te zijn dat wezenlijk van belang is. Alle scheppingsverhalen ter wereld geven wel een of andere verklaring over het ontstaan van het kwaad, spreken over duistere krachten die steeds opnieuw het decor vormen waarin licht en duister, goed en kwaad tegenover elkaar staan..... 
Zeggen dat we nooit een keuzemogelijkheid hebben, dat God altijd de doener in ons is, is slechts relatief waar. Zolang onze persoonlijkheid bestaat of op welk moment dan ook opdoemt en er het idee is van afgescheidenheid, werkt binnen het kader van tijd-ruimte de wet van dualiteit, waarmee onverbrekelijk de wet van zaaien en oogsten ofwel karma is verbonden. Vanuit het eenheidsbewustzijn is die schijnbare gebrokenheid er niet. Die twee 'niveaus' mogen niet met elkaar vermengd worden. Weliswaar kan dit alles tot spitsvondige discussies leiden over goed en kwaad, maar daarbij wordt voorbijgegaan aan het blote feit dat iedere discussie reeds een manifestatie van tweeheid is.

Goed en kwaad: van strijd naar stroom
Djihi Marianne

Zeker tot mijn tiende jaar heb ik geleefd in het goede. Het goede kwam van God en was God. Toen moest ik naar de biecht. Er werd mij verteld dat ik mijn ’zonden’ moest opbiechten, waarna door veel bidden vergeving zou worden geschonken. Dit maakte diepe indruk op me. Ik begon anders naar mezelf en de wereld te kijken. Deze ontnuchtering toonde een wereld van zwart en wit, zonder kleur, waar het licht uitgeschakeld was.

Universele Tibetaan in een 14e-eeuwse gedaante
Hans Korteweg over Het Juwelenschip van Longchenpa
Interview van Peter van der Roest

Vijftien jaar geleden begon leraar en schrijver Hans Korteweg op aanraden van een vriend te lezen in Het Juwelenschip van de Tibetaanse meester Longchenpa. Hij was meteen geraakt. “Het was alsof hij tegenover me zat en rechtstreeks tot mij sprak, terwijl hij al meer dan zeshonderd jaar dood is.” Korteweg las alles van Longchenpa, gebruikte diens teksten in zijn lezingen en bestudeerde vijf jaar lang met een groep van negen mensen diens boek Het Juwelenschip. De vrucht van deze studie – een vertaling van en commentaar op de tekst van Longchenpa – is in boekvorm verschenen. Een gesprek met Korteweg over de methodeloze methode, de werkelijkheid als poëzie en de meest fundamentele verhouding die er is: die tussen leraar en leerling. 

Angst
Joanika Ring

Waarschijnlijk maakt angst het grootste deel uit van ons leven. Iedereen weet wel waar hij of zij het meeste bang voor is. We zijn blijkbaar zo gewend om ermee te leven dat we er niet eens meer over nadenken. We nemen nooit de moeite om het eens wérkelijk uit te zoeken. Als we de angst nooit in de ogen durven kijken, zullen we allerlei slimme manieren blijven vinden om er voor weg te lopen. De angst die we blijven ontkennen, zal zich steeds opnieuw opdringen.