Woord vooraf 

Ramana Maharshi hield ervan om na de maaltijd een kop koffie te drinken. Hij hield deze gewoonte jarenlang in stand, en zijn volgelingen dronken tevreden met hem mee. Op een dag kwam Ramana erachter dat, vanwege het toenemende aantal volgelingen en de beperkte financiële middelen van zijn ashram, slechts een bevoorrecht deel van de volgelingen koffie kreeg. Na de eerstvolgende maaltijd liet hij zijn beker staan, en tot aan zijn dood heeft hij geen druppel koffie meer gedronken.
Ten aanzien van hechting en onthechting, het thema van deze InZicht, kunnen we ons de vraag stellen: zou het leven zonder een bepaald object of een bepaalde ervaring minder waardevol zijn? Geluk, geestelijke balans is een innerlijke toestand die zich weerspiegelt in de dingen om ons heen. De vorm ervan doet er niet toe en is zo vergankelijk dat we er geen waarde aan toe kunnen kennen. Niets is ook maar één ogenblik blijvend, en daarom in feite niet-bestaand. Waar zouden we ons aan kunnen hechten?
De gerichtheid van de aandacht naar buiten in plaats van naar binnen leidt, in deze tijd misschien meer dan ooit, tot een niet aflatende fascinatie voor vorm en uiterlijk. We worden bestookt met vorm, met pulserende lichtprikkels, harde geluiden, verleidelijke geuren. Het is verleiden of verleid worden, aanhaken of afvallen. Dat geeft onrust, bang als we zijn de grip te verliezen en overspoeld te raken door dingen die we niet kunnen negeren. We moeten alles weten en alles bijhouden. We staan niet meer open omdat onze aandacht voortdurend ergens naartoe getrokken wordt en nog maar zelden ongericht mag zijn.

Een deel van de auteurs in dit nummer geeft zijn visie op onthechting. Het thema maakt tal van invalshoeken mogelijk. Marcel Messing geeft aan dat het verlangen naar bevrijding wellicht onze sterkste gehechtheid is, en onthechting een loslaten zonder forceren of dwang. Gangaji laat zien dat we vasthouden omdat we niet durven loslaten, en dat we zo datgene verstikken waar we van houden. Yasmin Verschure beschrijft onthechting als een volledig omarmen van het leven. Djihi Marianne betoogt dat vrijheid niet de vervulling van verlangens is, maar de verdamping ervan. Jan van Delden maakt helder dat onthechting gaat over het vrij worden van de ik-illusie, en niet van de problemen die die illusie met zich meebrengt. Hoe moeizaam zo’n vrijwordingsproces kan verlopen laat Rani Willems zien in het eerste deel van haar artikel over ‘Verlichting – ervoor, tijdens en daarna’. Het is een eerlijk verslag over haar roep om erkenning en hoe krampachtig het bestaan wordt als het een onafgebroken egostrijd wordt. In het eerste deel van een interview spreekt zenleraar Ton Lathouwers vooral over het oervertrouwen, het diepe weten dat ‘je er niet kunt uitvallen’, dat ‘niemand er kan uitvallen!’ Het is een grenzeloos vertrouwen dat liefde en mededogen, het meest wezenlijke van het bestaan, het uiteindelijk van alles winnen.

Onze manier van samenleven eist een imago van ons. De boodschap is: zonder imago ben je niets en niemand. Identificatie ermee is een sociale noodzaak. Het ego wordt het zelf, en hechting een krampachtige reflex. Pogen je aan die reflex te onttrekken is op zichzelf weer een reflex, geboren uit dezelfde basisangst om als individu in het niets te verdwijnen. Het is als een verkrampte hand die poogt te ontspannen door steeds harder te knijpen. Manipulatie, het leven naar onze hand proberen te zetten, kan dus geen oplossing zijn. Het tegenovergestelde lijkt een betere optie: het wantrouwen laten varen, volledig weerloos omarmen wat zich voordoet. God heeft geen andere handen dan de onze, zoals Yasmin Verschure terecht zegt. Voortdurende opmerkzaamheid en openheid maakt alle zintuigervaringen gelijkwaardig. Het maakt een rechtstreekse ervaring van de werkelijkheid mogelijk. Het schept ruimte voor begrip zonder woorden of beeldvorming, voor een weten: ik ben niets meer, niets anders dan de wereld die ervaren wordt. Een open hand staat voor eenvoud, natuurlijkheid, ontspanning. Die hand grijpt niets vast, houdt niets op en is vrij om die kop koffie aan te nemen of te laten staan.

Han van den Boogaard

Over Ascese en geluk

Uit een gesprek met Wolter Keers

Een onderwerp dat in kringen als de onze heel gauw aan bod komt, niet alleen in Europa, maar ook in India, hangt samen met het gevoel van veel mensen dat men ascetisch moet gaan leven, dat men - in het Nederlands van de Statenbijbel - de begeerten of ‘de lusten des vlezes’ moet mijden. Men kan geestelijk geen vooruitgang maken wanneer men niet de wereld in zich laat afsterven, zo luidt de stelling. Voor velen heeft dit in de loop der eeuwen en zowel in het hindoeïsme, het boeddhisme, als het christendom, betekend dat men zich moest afzonderen en van heel spaarzame middelen moest gaan leven. 

Het loslaten loslaten

Marcel Messing

Op het pad naar binnen, waar we zo vaak spreken van ‘de spirituele weg’, komt men vroeg of laat voor het probleem van onthechten, loslaten te staan.

De geest heeft zoveel meningen, ideeën, klampt zich aan talloze dingen vast, houdt er dogma’s en verborgen agenda’s op na. Pas als we van al deze smetten, deze conditioneringen, bevrijd zijn, kan er een zekere ontspanning, ‘ontkramping’ van de geest ontstaan. Een van de grootste gehechtheden is wellicht het verlangen naar bevrijding, naar verlichting. Alle grote leraren leerden ons al dat we daar ook nog vrij van moeten komen. De boeken staan er vol van. Velen spreken er vol ijver over, zeggen dat ze dit gebeuren al doorhebben en dat ze zeker niet in die klem zullen trappen. Maar als er inzicht is, is er geen klem. Toch is het verlangen naar bevrijding een natuurlijk verlangen. Als het verlangen naar eten, drinken, het hebben van een huis, een baan, relaties, is vervuld, komt meestal ook het verlangen naar bevrijding opzetten. We blijven steeds maar weer naar iets verlangen. Al is het verlangen naar bevrijding wellicht het aan alle verlangens onderliggende belangrijkste verlangen, vroeg of laat stort ook dit verlangen ineen als men er maar voldoende aan gehecht is geweest. Zo is het met alle dingen in het proces van bewustwording.

Onthechting en toewijding

Interview met Eli Jaxon-Bear en Gangaji

'De meeste mensen willen niet echt vrij zijn. Ze willen een beter leven in slavernij. Ze willen meer vreugde en minder pijn. Ze willen vrij zijn van wat ze niet leuk vinden en willen meer van wat ze wel leuk vinden. In dit leven van relatieve vrijheid en relatieve vreugde berusten we erin het beste te maken van een niet-volmaakte situatie. Je probeert een betere ouder te zijn en sociaal verantwoordelijk, maar dit alles vindt plaats tegen een achtergrond van niet vervuld zijn en genoegen nemen met een relatief aangenaam leven.'

'Wanneer het verlangen naar Vrijheid je te pakken heeft, wanneer je beseft dat als je dood en spoedig vergeten bent, je leven zonder enige betekenis is en in feite nu betekenisloos is, behalve als die van een dier dat voor zijn jongen zorgt, dan krijg je het gevoel dat je verdrinkt. Je kan geen lucht meer krijgen omdat iedere ademtocht vervuld is van hopeloze vertwijfeling. Dit is spirituele rijpheid.'

'Dan ben je wanhopig op zoek naar de waarheid, naar de zin van het leven, naar het ware inzicht in wie je bent voorbij je rol als ouder, kind, minnaar of professional. Als je zo verdrinkt, ontdek je dat alles waar je je aan vastgrijpt je naar beneden trekt, de definitieve vergetelheid in. Alles waar je je aan vastgrijpt is hechting, een schakel van persoonlijke identiteit. Het is zowel pijnlijk om beet te houden waar je je ook maar aan vastgrijpt, alsook beangstigend om het los te laten. Elke schakel van de ketting is een gewicht dat je verder naar beneden trekt in een bodemloze put, maar wel een put die tenminste vertrouwd is. Wanneer je ten slotte bereid bent je los te snijden, alle hechting aan vorm los te laten, ook die waaraan je het meest gehecht bent en je het meest verantwoordelijk voor voelt en waar je het meest bang voor bent te verliezen, dan heb je jezelf bevrijd. Je vindt jezelf helemaal alleen in een eindeloze zee van leegte.'

'Op dat moment kun je direct ervaren wie en wat je bent en wat echte vrijheid is. Dat is het kostbaarste en zeldzaamste moment in het leven van een mens. Omdat ze vreselijk bang zijn voor het onbekende of omdat ze zich een voorstelling maken van de mogelijke gevolgen, missen de meesten dit of wenden ze zich af, of vermijden het, of vullen het met godsdienst of overtuiging.'

Verlichting, ervóór, tijdens en daarna (deel 1)

Rani Willems

(Dit is het ‘verlichtings’verhaal van Rani, een Nederlandse vrouw die verschillende jaren satsang gaf in India en elders in de wereld. In dit eerste deel vertelt ze over haar spirituele weg, over de piekmomenten en de diepe dalen en vooral over de vele vermommingen van het ego.)

Elke zoeker streeft naar verlichting. Daarbij denken de meeste mensen dat verlichting een staat van continue gelukzaligheid en eenheid is. Ze geloven dat het leven daarna voor altijd en eeuwig eenvoudig is, vanwege de voortdurende expansie in het onbekende. En hoewel het waar is dat er zoiets als ‘de verlichtingservaring’, met alle zojuist genoemde kenmerken bestaat, blijkt verlichting zèlf iets heel anders. De gelukzaligheid (‘bliss’) is geen emotionele ervaring die we via het ego kunnen opdoen. Ze is van een hele andere aard. Deze waarheid wordt door de tijd heen, bij stukjes en beetjes geopenbaard, terwijl we ontdekken wie we zijn en het ego leren doorzien....

De dans van het leven 

Djihi Marianne

We hebben niet alleen het vermogen om afstand te nemen, te onthechten. Minstens even belangrijk is het vermogen te versmelten en op te gaan in de stroom, zonder verzet en verwachting.

Het is belangrijk te beseffen dat los zijn, afstand nemen niet betekent dat je nergens naar verlangt of geen voorkeur zou hebben. Een onthecht mens kan zeer warm, voelend en stromend zijn. Er is dan vereenzelviging met het lichaam en de emoties als aspecten van bewustzijn, en tegelijkertijd is er volkomen los zijn.

Onthechting in taijiquan

Joppe Douwes

Wordt er over onthechting gesproken, dan heeft dat vrijwel altijd betrekking op mentale of spirituele aspecten van het leven. De vraag dringt zich op wat hechting en onthechting op concreet, fysiek niveau precies inhouden. Is onthechting ook voelbaar? En zijn er oefenwegen die naar onthechting leiden?

Taijiquan (tai chi) is een oude Chinese krijgs- en bewegingskunst. De naam betekent: oneindig grote vuist. Taiji bestaat uit reeksen langzame bewegingen, de vormen, en uit het zogenaamde ‘pushing’ (of sensing) hands, oefeningen die je met behulp van een partner doet. Het is waarschijnlijk dat er al duizenden jaren taiji-achtige oefeningen worden gedaan die herkenbaar beïnvloed zijn door het taoïsme, het boeddhisme en het confucianisme. Een oud Chinees verhaal legt de oorsprong bij de taoïstische monnik Shang San Feng. Hij zou de taijibewegingen geleerd hebben door het aanschouwen van een gevecht tussen een slang en een kraanvogel..

Onthechting en de rol van slachtofferschap

Yasmin Verschure

Onthechting is iets anders dan de gelofte van armoede en kuisheid die de voormalige spirituele reiziger moest afleggen om tot ‘iets’ te komen. Wat dat ‘iets’ dan ook mocht zijn. Onthechting in deze tijd betekent dat we onszelf niet langer vastklampen aan overtuigingen en geloofssystemen die we gecreëerd hebben om onszelf houvast te geven. Ze geven je een kader en bieden de schijn van zekerheid, maar zijn dodelijk voor de ontwikkeling van je ziel. Je vindt ze in elk gezin, in elke maatschappelijke structuur, in iedere religie. Ze zijn doorgaans op angst gebaseerd. 

De kracht van vertrouwen

Gesprek met Ton Lathouwers (deel 1)

(...) Ja, maar daar zit toch meer in dan een vraag. Het is toch ook vertrouwen?

Ja. Dat oervertrouwen – faith is het woord dat de grote zenvernieuwer Hisamatsu daarvoor zelfs gebruikt (1) - is een sleutelbegrip voor me. Maar in het begin was het voor mij toch alleen maar een ‘onmogelijke vraag’. Wat ik in teksten van Dostojewski en vooral van het zenboeddhisme uitgedrukt zag, gaf me wel een soort vertrouwen om op die weg verder te gaan. Want die teksten reikten verder dan alleen maar de vraag. Ik ben begonnen met mediteren en bij die vragen te blijven. Dat heeft redelijk lang geduurd. Ik was al bijna vijftig toen dat vertrouwen pas levend en allesbepalend voor mij werd. Je kunt hier ook niet eventjes een knop omdraaien. Al hoorde ik het van mijn pleegmoeder altijd weer: “Jongske, vertrouw!” Ik kon diep verlangen om zo te vertrouwen, ik kon hopen dat ik ooit zo zou kunnen vertrouwen, maar ik kon het niet afdwingen. Daarom vind ik het nog altijd een wonder dat die faith - dat grenzeloze oervertrouwen – voor mij toch werkelijkheid werd, dat ik nu echt kan weten met mijn hart dat alles goed komt, voor alles en iedereen. Dat het bestaan uiteindelijk fundamenteel goed is, ondanks zo vaak de schijn van het tegendeel.

Er bestaat alleen ervaren

Een interview met Jan van Delden

Vragen en redactie: Robbert Bloemendaal

Wat versta jij onder gehechtheid?

Jan: Gehechtheid en onthechting behoren beide toe aan de dualiteit. Het is het verhaal van de wereld en de geboorte van een persoon in een wereld die in feite niet bestaat. Die schijnbare wereld bestaat uit tegenstellingen. Gehechtheid en onthechting maken daar dus ook deel van uit.

Die wereld met al zijn tegenstellingen en hun verhalen wordt echter NU geboren – terwijl het denken je vertelt dat je van een gisteren naar een morgen op weg bent. Dat NU is jouw ongedefinieerd ervaren-zijn, inclusief de wereld, jouw ik-denken en alle ervaringen die daarin hun verhaal vertellen. Je kunt dit verhaal niet doorbreken met onthechting, net zomin als je je gedachte een golf te zijn, kunt doorbreken door te proberen je golf los te maken van je golf-zijn. Dan blijf je namelijk bezig in hetzelfde spel en blijf je geloven in een golf die iets kan bereiken.

Als het zich mag voordoen, blijk je wél te kunnen zien dat de dualiteit uit iets verschijnt en daar ook weer in oplost. Waarin verschijnt alles en waarin verdwijnt het weer?

Rubrieken:

- Boeken: bespreking van boeken van Djihi Marianne (De tuin van Stilte), Guy Smith (This is unimaginable and unavoidable), Ram Dass (Paths to God - Living The Bhagavad Gita)

- Column: Onthechting (Helena Klitsie)

- Wordt vervolgd: De weg naar Monnikendam 5 (Karel Wellinghoff)

- Reacties van lezers (brievenrubriek)