Woord vooraf: Radicale acceptatie 

(...)
Mensen gaan in therapie om van hun problemen verlost te worden. Ze worden niet depressief van hun problemen en verdriet, maar van het gevoel dat die dingen er niet horen te zijn en dat ze niet te verdragen zijn. Ze creëren een negatief beeld van zichzelf en projecteren dat proces op hun omgeving: zie je wel, ze vinden me niet de moeite waard. En ondanks alle pijn die hiermee gepaard gaat, wordt dat zelfbeeld koste wat kost in stand gehouden. De voorkeur gaat instinctief uit naar het bekende. Het verhaal over jezelf moet gecontinueerd worden, want waar blijf je anders?
Pijn en lijden, ook in hun mentale uitingen, kent iedereen. In die zin zijn ze normaal te noemen. Ze horen bij het leven en vragen om aandacht. Het doel van het leven is misschien niet zozeer om jezelf goed te voelen, maar om goed te voelen. Gevoelens en emoties doen zich voor en mogen er zijn, of ze nu positief of negatief zijn.
Gelukkig doet zich een kentering voor in psychotherapieland. Therapeuten beginnen in te zien dat het leven geen probleem is dat opgelost dient te worden. Het zoeken naar oplossingen maakt eerder deel uit van het probleem. Controlestrategieën zitten ons vaak meer in de weg dan dat ze ons steun bieden. En ook wetenschappelijk onderzoek heeft inmiddels bevestigd wat van oudsher beweerd wordt: alle pogingen die gedaan worden om bepaalde gedachten te onderdrukken leiden tot niets anders dan een toename van diezelfde gedachten.
In navolging van oude meesters en nieuwe leraren houden sommige therapeuten hun cliënten nu voor dat het beter is de controlebehoefte op te geven en gevoelens en gedachten te accepteren zoals ze zich aandienen. Ze streven een verandering van de veranderingsagenda na. Radicale acceptatie van alles wat zich voordoet, van moment tot moment, door het waar te nemen zonder oordeel, is dan de kern van de therapie geworden. En het is hier dat psychotherapie en spiritualiteit elkaar voor het eerst echt lijken te ontmoeten.
De vraag of psychotherapie en spiritualiteit kunnen samengaan, en of ze wellicht gemeenschappelijke kenmerken hebben, is deze keer het thema van InZicht. In zijn essay ‘Spirituele arrogantie’ wijst Robert Hartzema ons op de gevaren van spirituele oefening zonder stevige psychologische basis. Anderzijds betoogt hij dat er zonder lijden geen sprake van verlichting kan zijn. Jan Foudraine vat in een artikel van zijn hand zijn meer dan veertigjarige ervaring als psychotherapeut samen in een reeks ervaringen uit de praktijk. In alle openheid, zonder behandelplannen en protocollen, maakt hij contact met zijn cliënten vanuit de Leegte.
De Amerikaanse spirituele leraar Adyashanti geeft zijn visie op spiritualiteit en psychotherapie in een gesprek met twee psychotherapeuten. Zijn stelling is dat alleen een ontwaakte therapeut zich in de therapie op het spirituele vlak mag begeven, wil het van enige waarde voor de cliënt zijn. Voor Prajnaparamita liggen de zaken, in het interview dat zij gaf, vrij eenvoudig: ben je gefascineerd door je persoonlijke drama’s, ga dan in therapie. Pas in het loslaten van de illusie een persoon te zijn die in afgescheidenheid leeft, kom je toe aan spiritualiteit. Frans Hasselaar had een interview met Fransje de Waard, auteur van het boek ‘Spirituele crises’. Dit boek kwam tot stand mede met de hulp van InZicht-lezers, die naar aanleiding van haar oproep in ons blad hun verhaal vertelden. Het zijn verhalen van diepe psychische crises, die uiteindelijk een spirituele betekenis krijgen.
Verder in dit nummer een artikel van Erwin Knijnenburg, waarin hij de verschillende gedaanten van Waarheid in het dagelijks leven belicht: waarheid als vrede, als vrijheid en als liefde. Steven Harrison maakt in een vraaggesprek helder hoe en waarom we het grootste deel van de tijd in een denkbeeldige wereld leven en hoe het contact met de dagelijkse concrete werkelijkheid vrijwel onopgemerkt langs ons heen gaat. Ten slotte wordt in een overzichtsartikel stilgestaan bij de dood van een der merkwaardigste spirituele leraren die de wereld gekend heeft: U.G. Krishnamurti, ‘de andere Krishnamurti’. Als iemand de naam anti-goeroe verdiende, was hij het.
Psychotherapie vraagt niet alleen acceptatie van de kant van de cliënt. De therapeut van zijn kant zal, om iets te kunnen betekenen voor zijn cliënt, de werkelijkheid waarin de ander leeft moeten accepteren en omarmen. En hij zal zijn eigen beperkingen moeten accepteren. Een therapeut is geen spiritueel leraar. Hij kan hoogstens met zijn vinger wijzen naar het mannetje op de maan en aanwijzingen geven hoe dat mannetje, waar de cliënt zich in al zijn onwetendheid zo mee identificeert, wellicht een prettiger leven zou kunnen leiden. Zodra hij meer probeert te doen, houdt hij op therapeut te zijn.

                                                                             Han van den Boogaard

Crisis intranspersoonlijk perspectief

Interview met Fransje de Waard door Frans Hasselaar

In juni dit jaar verscheen ‘Spirituele crises’ door Fransje de Waard. In dit boek vertellen achttien mensen over hun psychische crisis die later een spirituele betekenis kreeg. Daarnaast behandelt het boek in vogelvlucht de geschiedenis van de psychologie op dit terrein en is het een pleidooi voor de transpersoonlijke psychologie.

Wat was de motivatie van de geïnterviewden om aan het boek mee te werken?
Een van hen zei het zo: “Jij gaat nu het boek schrijven dat ik had willen lezen toen ik in die crisis zat.” Ze vonden het belangrijk dat hun verhaal nu eens gehoord en gelezen werd. Voor de een was de crisis vijftien jaar geleden, voor de ander twee jaar, maar voor allen was het een terugkijken op een belangrijke gebeurtenis in hun leven, op een kantelpunt.
(...)

Als het vuur brandt

Adyashanti

Is spirituele psychotherapie een modern verzinsel of heeft ze werkelijkheidswaarde?
Als er al zoiets als spirituele psychotherapie bestaat, heeft ze niet veel te maken met de therapievorm zelf. Ik denk eigenlijk niet dat ze bestaat, want zodra ze werkelijk een therapievorm wordt, is ze niet langer spiritueel. Dan wordt ze een concept of model. Maar ik denk wel dat je kunt spreken van een spirituele psychotherapeut, als zijnde een getransformeerde, ontwaakte psychotherapeut. Zo’n therapeut kan allerlei technieken gebruiken of gewoon met de cliënt gaan zitten babbelen. Waar het om gaat is dat er dan nog iets anders gebeurt. Er komt dan een ander soort aanwezigheid beschikbaar.
(...)

In godsnaam, kijk en loop niet te denken 
Bij de dood van UG

Han van den Boogaard

22 maart jl. overleed U.G. Krishnamurti, ‘de andere Krishnamurti’. UG (Oedji), zoals hij meestal werd genoemd, werd 89 jaar. Het grootste deel van zijn leven wijdde hij aan het onderuithalen van religieuze, psychologische en maatschappelijke dogma’s en overtuigingen. Als iemand de bijnaam ‘antigoeroe’ verdiende, was hij het.
(...)

Leven in een denkbeeldige wereld

Gesprek met Steven Harrison

Mensen bestaan, inclusief jij en ik, maar op een bepaalde manier zijn we er ook niet. Hoe zie jij die paradox?
We hebben de neiging een virtuele werkelijkheid te creëren waarin we bestaan, en die denkbeeldige wereld creëert weer een soort versnippering van het feitelijke contact dat we met de wereld hebben – we realiseren ons niet, en kunnen dat ook niet, dat we ons in een heel ander universum bevinden dan het universum dat we creëren met behulp van die mentale beelden en ideeën. We hebben de neiging elkaar in onze denkbeeldige werkelijkheid te ontmoeten, ieder van ons binnen onze eigen persoonlijke computergame die we in ons hoofd gecreëerd hebben. En in die computergame, die denkbeeldige werkelijkheid, zijn allerlei drama’s aan de gang. Maar die drama’s bestaan alleen in ons denken, ze bestaan niet in feitelijke zin.
Het gaat bij het contact met de wereld dus om de vraag of we geïnteresseerd genoeg in de feitelijke wereld zijn om zelfs maar voor een paar seconden uit die denkbeeldige wereld te stappen. Dat proces van stappen uit de denkbeeldige wereld en contact maken met de feitelijke wereld noem ik intensivering. Die wordt echt voelbaar als we alle energie waarover we beschikken niet meer laten versnipperen in de denkbeeldige wereld, maar de ruimte geven in de onmiddellijkheid van de feitelijke wereld.
(...)

Leegte en openheid in de
‘psychotherapie’

Jan Foudraine

‘Psychotherapie’ bestaat niet. Het is een woord, en een woord is intrinsiek leeg, zoals alles. Veel mensen springen in de valkuil van zo’n woord en gaan dan geloven dat ‘psychotherapie’  ‘iets’ is wat kan worden ‘toegepast’ – zalf uit een tube die in een laatje ligt en op psychische wonden gesmeerd kan worden.
Het wordt nog gekker als het woord gecombineerd wordt met ‘behandeling’, een term uit het medisch-ziektekundig verklaringsmodel. Deze medische conceptualisering van de menselijke problematiek is kenmerkend voor de hedendaagse psychiatrie, en tevens rampzalig. Ze kon niet anders dan tot een voortschrijdende ontmenselijking leiden. In de medisch-psychiatrische wereld zijn er alleen nog ‘patiënten’ met een ‘ziekte’ die ‘behandeld’ moet worden. Ze laat geen ruimte meer voor mensen die lijden aan diepgaande psychologische problematiek, laat staan voor mensen in existentiële nood die existentiële vragen (durven) stellen.
(...)

Spirituele arrogantie

Robert Hartzema

Eigenlijk voelt iedereen zich te goed om de wc schoon te maken, maar daar kun je altijd nog een Ghanese werkster voor inhuren. Problematischer is echter dat je ook niet werkelijk wilt kijken naar je innerlijke shit, de beperkende patronen waarmee je jezelf klemzet, afsluit en verhardt, en vervolgens de wereld om je heen zo probeert te manipuleren dat niemand je daarmee confronteert. Zo ben je altijd in gevecht met jezelf en de ander, zelfs als het vechten bestaat uit wanhoop en depressieve machteloosheid. Alles beter dan werkelijk kijken hoe je je eigen frustraties en problemen creëert.
Vervolgens probeer je uit die beerput van innerlijke verwarring te ontsnappen. Je zit in de shit en wilt uit de shit, of voelt je opgesloten in de kooi en wilt uit de kooi. Je zoekt een ‘easy way out’. Je begint te dagdromen over een staat van Zijn waarin je al je ellende ontstegen bent. Je vult je boekenkast met veelbelovende titels. Je gaat mediteren of volgt satsangs bij iemand die zijn oorspronkelijke Hollandse naam vergeten is. En… het helpt! Je wordt even uit je eigen vernauwde spoor gehaald en aan de horizon liggen grootse beloften. Maar verandert er werkelijk iets? Of worden alleen de dagdromen gevoed en raak je steeds verder weg van wie je werkelijk, diep van binnen, bent?
(...)

De zegen van waarheid

Erwin Knijnenburg

Met het begrip ‘waarheid’ is iets opvallends aan de hand binnen de non-dualistische traditie. Dat we allemaal de Uiteindelijke Waarheid zijn, daar is geen discussie over, maar als er aandacht wordt gevraagd voor waarheid in het dagelijkse leven, bijvoorbeeld in de vorm van oprechtheid, eerlijkheid en betrouwbaarheid, dan komt het vaak voor dat men hier nauwelijks aandacht aan wil besteden.
(...)
De niet-bereidheid van leraren om in te gaan op vragen van bezoekers over eerlijkheid en deugd is eenvoudig te verklaren. Steeds worden deze vragen gesteld vanuit een sterk dualistische kijk op het leven, waarbij sprake is van concepten over hoe de wereld eruit zou moeten zien. Ieder ingaan op deze vragen zou een bevestiging zijn van de gehanteerde concepten, die er altijd op gericht zijn om de wereld of jezelf te verbeteren. Deze drang naar verbetering is zonder einde en houdt de persoon gevangen in zijn eigen denkwereld. Daarom moet eerst de ware natuur herkend worden voordat over iets anders gesproken kan worden, want alleen via deze herkenning kan een einde worden gemaakt aan het lijden.
De vraag is echter in hoeverre het terecht is om geen aandacht te besteden aan waarheid en eerlijkheid in het dagelijkse leven indien er wél (voldoende) zicht is op de ware natuur. Het herkennen van wat je werkelijk bent betekent in de meeste gevallen nog niet dat direct alle gewoontepatronen van de persoon wegvallen. Deze gewoontepatronen of geneigdheden, in India vasana’s genoemd, zijn de enige obstakels voor de realisatie van je ware natuur. Ramana Maharshi: “Zolang vasana’s nog latent in het denken aanwezig zijn, kan realisatie niet worden verwezenlijkt.
(...)

Advaita en psychotherapie

Prajnaparamita/Johan van der Kooij

Ooit stelde ik mijn spiritueel leraar de vraag of ik niet eerst mijn psychologische verleden op moest ruimen voordat ik me met non-dualisme bezighield. Zijn antwoord was: “Als je vanuit een non-dualistische perspectief kijkt, dan zullen alle psychologische problemen uiteindelijk vanzelf oplossen.”
Ja, daar ben ik het helemaal mee eens.

Toch is me dat in die tijd maar gedeeltelijk gelukt.
Je leraar gebruikte het woordje ‘uiteindelijk’. Op een gegeven moment ben je bereid om niet langer te investeren in je pijn. Dan ben je eraan toe om je fascinatie voor je verdriet of je ongemak neer te leggen.
De mensen die zich durven toe te vertrouwen aan een groter perspectief en bereid zijn om hun ervaringen minder belangrijk te gaan vinden, verplaatsen hun gewicht vanuit de beweging naar het louter waarnemen van alle beweging. Het lijkt net alsof je een stapje achteruit doet. Geleidelijk aan zullen alle verkrampingen oplossen. Het is een louteringsproces. Het vraagt tijd, vertrouwen, onbegrensd geduld, totale toewijding en een niet-wijken.
(...)

- Reeks “Wat is advaita?” 

LEEGTE van Wei Wu Wei

I.

Wat heeft het voor zin om naar buiten te kijken? Het enige wat je zult zien is objecten! Draai je om en kijk naar binnen.
Zal ik dan in plaats daarvan het subject zien?
Als dat het geval zou zijn, zou je een object zien. Een object is een object, welke kant je ook opkijkt.
Zal ik dan mezelf zien?
Je kunt niet zien wat er niet is!
Maar wat zal ik dan zien?
Misschien zul je de afwezigheid van jezelf zien, dat wat kijkt. Het wordt ‘de leegte’ genoemd.
(...)

Rubrieken:

- Column: “Psychotherapie” door Helena Klitsie

- Boeken: bespreking van boeken van Ineke Sperling (Beginnersgeluk), Hans Laurentius (Een herfstvol satsangs)

- Mededelingen – Agenda