Woord vooraf: Vrijheid 

(...)
Hoe vaak gebeurt het dat iemand zich afvraagt of het wel klopt dat we een vrije wil hebben? Iedereen weet toch dat dat zo is, iedereen zegt dat toch, iedereen laat dat toch voortdurend zien? En natuurlijk, als we onszelf beschouwen als een individu dat zich moet zien te handhaven tegenover al die krachten die hem voortdurend belagen, dan moeten we wel uitgaan van een vrije wil. Hoe zou een individu zich anders kunnen handhaven? In de strijd die het bestaan als individu is, vormt de vrije wil zijn belangrijkste wapen.
Als we zien dat zo’n bestaan een waandenkbeeld (in de meest klassieke psychiatrische zin van het woord!) is dat van generatie op generatie wordt doorgegeven, gaan ook vrijheid en vrije wil een andere betekenis krijgen. Zonder individu is er geen ‘drager van de wil’ en kan er niets door ‘iemand’ gewild of gedaan worden, noch kan ‘iemand’ anders iets aangedaan worden. Het bestaan als geheel wordt dan één ongedeelde wilsuiting op zichzelf, onpersoonlijk en toch volkomen eigen.
Binnen het kader van het non-dualisme valt er veel te zeggen en te vinden over een thema als ‘vrijheid en vrije wil’. Galen Sharp verwoordt een radicaal non-dualistische visie ten aanzien van dit thema, gebaseerd op het gedachtegoed van Wei Wu Wei. Zijn analyse van wat we niet zijn maakt de contouren van onze vrijheid zichtbaar. Marcel Messing zoekt in ‘Vrije wil of geen vrije wil: is dat de kwestie?’ naar de nuancering in de discussie. Hij vergelijkt daarin de concepten van de relatieve en absolute vrije wil met elkaar. Mieke Berger ziet in de acceptatie van het leven zoals het is de grootst mogelijke vrijheid voor ieder mens. Frustratie en succes worden dan beide lege begrippen, en liefde is wat overblijft. Premananda, een leraar die in Duitsland zijn thuisbasis heeft, bespreekt in een satsang de verhouding tussen vrije wil en lotsbestemming, en de ontspanning die gepaard gaat met overgave van de persoonlijke identiteit. “Je kunt geen afspraak met het bestaan maken, omdat je er de Bron van bent.” Willem Geene, ten slotte, beschrijft verlangen en weerstand als de kerneigenschappen van zo’n identiteit, die erdoor bewogen en geleefd wordt. “Het is duidelijk dat in dit proces weinig ruimte is voor vrijheid.”
Verder in dit nummer een fragment van een vraaggesprek uit een nieuw boek van Jan Kersschot, waarin hij een reeks basisvragen voorgelegd krijgt die veel mensen ten aanzien van de Eenheidsvisie bezighouden. Philip Renard geeft in een samenvatting van een hoofdstuk uit zijn boek ‘Non-dualisme’ een heldere uitleg over de ‘latihan’, een bijzondere oefenweg binnen het non-dualisme. Gangaji, die afgelopen mei twee bijeenkomsten had in Amsterdam, vertelt in een interview over haar ontmoeting met haar leraar en over de onderwerpen waarover hij haar vroeg te spreken: ontwaken en bevrijding. In dit gesprek komt de kwestie van de vrije wil eveneens ter sprake. Ten slotte laten we ook wat van het werk van Marie-Paule Guisson zien, een vrouw die op latere leeftijd plotseling prachtige, op mystieke teksten geïnspireerde kalligrafieën begon te maken.
(...)

                                                                             Han van den Boogaard

Een verkenning van niet-willen als levenswijze

Galen Sharp

Waarom zijn we zo ongelukkig? We zijn dat omdat niet alles gaat zoals we willen, omdat we opzien tegen de dingen die we niet willen, maar wel moeten doen. En we komen maar weinig toe aan dingen die we echt willen doen. Dit heeft allemaal te maken met het feit dat we het gevoel hebben een persoon te zijn met wensen die strijdig zijn met onze omstandigheden en onze verantwoordelijkheden. Met andere woorden, dat wat we willen strookt niet altijd met wat er gebeurt of wat er gedaan moet worden. Begrijpen wat we zijn en wat mentaal functioneren is kan ons bevrijden van dat onjuiste gevoel iets te willen te hebben en de last van onze verantwoordelijkheden van onze schouders halen. Dan pas zullen we gelukkig zijn, zonder er zelfs maar ons best voor te doen.
(...)

Vrije wil of geen vrije wil: is dat de kwestie?

Marcel Messing

De discussie of de mens wel of geen vrije wil heeft is waarschijnlijk net zo oud als het idee vrije wil zelf. Binnen de discussie over dit onderwerp zien we – een beetje zwart-wit gesteld – hen die wel en hen die geen vrije wil aanvaarden.
Bij hen die geen vrije wil aanvaarden zien we menig filosoof of advaita-vedantist die van mening is dat de vrije wil een illusie is, kleefkruid van een in zichzelf gevangen geest, een fictie die door het kritische denken vanzelf wordt weggevaagd. Wie denkt dat hij vrij is om te kiezen en te handelen zou nog niet voldoende beseffen hoe geconditioneerd zijn zogenaamde ‘vrijheid’ is. Volgens de Bhagavad Gita kunnen we niet anders dan handelen. Zelfs als we ons  passief opstellen, ‘handelt’ het leven door ons heen. Hartslag, bloedstroming, ademhaling, met de ogen knipperen, denkprocessen, slikken, slapen… steeds is er een onvermoeibare tomeloze kracht die door ons heen werkt, dag en nacht. Totdat deze kracht zich terugtrekt uit de vorm. Dat noemen we dan dood.
(...)

De sleutel naar onze ware essentie

Jan Kersschot

In je boeken zeg je dat we niet een persoon zijn maar het oneindige bewustzijn. Ik ga niet akkoord met je. Ik voel me absoluut als een afgescheiden persoon! Jij voelt niet mijn lichaam, nietwaar? Jij bent je niet bewust van mijn gedachten en gevoelens – ik daarentegen wel. Voor mij is het evident dat ik besta als een aparte identiteit, als een persoon: ik ben hier en jij bent daar. Zie je niet dat wat je zegt belachelijk is?
Vanuit een beperkt standpunt gezien heb je absoluut gelijk. Het lijkt alsof we gescheiden zijn.
In mijn boek ‘Eén Zijn’ beschrijf ik jouw gezichtspunt als visie X. Voor mij lijkt het ook zo te zijn.
Geloof niet dat Jan speciale krachten heeft of in een magische wereld leeft of zo. In relatieve termen ben jij daar en ik hier. Dat is de dagdroom waar ik naar verwijs. En dat is heel praktisch in het dagelijkse leven. Ik probeer dat niet te ontkennen. In de dagdroom heb jij jouw leven en ik het mijne.
En we moeten allebei de regels van de samenleving volgen waarin we leven, maak je geen zorgen. Maar wanneer we spreken over het onderwerp van mijn boeken, wanneer je zegt dat je de ultieme waarheid zoekt, dan moet alles onderzocht worden en op zijn werkelijkheidswaarde gecheckt.
Niets kan als vanzelfsprekend worden aangenomen.
(...)

Bestemming en vrije wil

Premananda

De meesten onder ons geloven dat we zelf ons leven leiden, ons leven ‘doen’. We slijten onze dagen vanuit het idee dat we veroorzaken wat er gebeurt, en dat we dat in volle vrijheid doen. Er is grote behoefte om het idee van een vrije wil te beschermen als iets kostbaars dat werkelijk en waar is. We worden elke dag weer wakker met datzelfde idee “ik ‘doe’ mijn leven”. Het impliceert dat er iemand is om het leven te ‘doen’. Die noemen we ‘ik’. We nemen altijd aan dat het waar is: ik en mijn verhaal,  het zich almaar voortslepende drama dat we ‘mijn leven’ noemen, en we nemen voetstoots aan dat wij het zijn die het allemaal doen.
(...)

Latihan – een ‘tantrische’oefenweg binnen het non-dualisme

Philip Renard

De weerstand tegen het herkennen van vrijheid is niet alleen psychisch. Ze gaat altijd gepaard met een energetische uitdrukkingsvorm. Het is daarom zinnig om naast het inzichtaspect ook aandacht te besteden aan het energetische aspect van onze weerstand. In veel van de moderne psychotherapieën bestaat een aanbod van ‘lichaamswerk’. Dit wil zeggen, een uitnodiging om via het lichamelijk en energetisch uitdrukking geven aan weerstanden, deze te doen oplossen. Hoe nuttig dit ook genoemd kan worden op het niveau van de persoon, op het niveau van de weg naar Zelfrealisatie blijft deze benadering het bezwaar hebben van een methode, een manier van denken en doen die beperkt blijft tot het raamwerk van de persoon.
(...)

Vrij zijn van willen

Mieke Berger

‘Een mens kan doen wat hij wil, maar niet willen wat hij wil’ is een citaat van Arthur Schopenhauer. Het is tevens een bewonderenswaardig compacte weergave van waar het in de kern op aankomt. Niemand weet waar zijn wil vandaan komt en niemand heeft het voor het uitkiezen als het op zijn wil aankomt. Wat je wilt is gegeven, en daar heb je het in het leven mee te doen.
Het begrip ‘vrije wil’ is innerlijk tegenstrijdig. ‘Vrij’ betekent: onbelemmerd, door niets gehinderd of tegengehouden. ‘Wil’ betekent dat er een drang is om iets te doen of na te laten. We noemen dat streven. Streven houdt altijd in dat we invloed willen uitoefenen om een bestaande situatie te veranderen of een beoogde situatie te bereiken. Veranderen houdt per definitie in dat ‘iets’ moet wijken voor ‘iets anders’. Uitvoering geven aan onze wil betekent dus altijd dat we, al dan niet met grote kracht, iets veranderen of handhaven. Maar elke uitvoering van onze wil gaat gepaard met kracht en tegenkracht, en is dus niet ongehinderd, niet onbelemmerd en dus niet vrij.
Kunnen we dan niet vrijelijk keuzes maken?....
(...)

De Vlaamse Marie-Paule Guisson (Kortessem, 1923) was tot haar pensionering in 1983 lerares Frans in Borgerhout. Op haar zeventigste manifesteerde zich bij haar een innerlijke noodzaak om zich te uiten door middel van een kunstvorm die haar eerder nog nooit speciaal had geraakt: de kalligrafie. Haar enige doel was het uitlichten en vormgeven van teksten waarin ze de essentie van de schepping weergegeven zag.
Ze nam les in de kalligrafie bij professor Werner Eikel (1929-1998) in Aken en begon al snel te werken aan een oeuvre waarin de woorden van denkers en kunstenaars als George Steiner, Jiddu Krishnamurti, Rainer Maria Rilke, Lao Tse, Nico Tydeman, Cornelis Verhoeven en Felix Timmermans en muziek van Bach en Mozart als uitgangspunt dienden.
(...)

Kies eerst vrijheid, dan is alles daarna keuzeloos

Gangaji (interview:Han van den Boogaard)

Wat gebeurde er met u toen u uw leraar Papaji voor het eerst ontmoette?
Mijn echtgenoot, Eli, was enkele weken eerder naar hem toe gegaan en had me over hem geschreven. Die brieven waren zo extatisch! Ik was erop voorbereid dat het een speciale man was. Toen ik Papaji daadwerkelijk ontmoette, werd ik vooral getroffen door de kracht van zijn aanwezigheid. Die was enorm. Met zijn ogen heette hij me welkom, hoewel hij me helemaal niet kende. Ik voelde me gezien en gerespecteerd zonder dat ik er iets voor had hoeven doen. Toen zei hij: “Wees welkom! Als je vrijheid zoekt, kom dan binnen.”
Ik had goede ervaringen met andere spirituele leraren gehad en ik voelde ook een verbondenheid met hen, maar ik had nog niet gevonden wat ik nodig had om me volledig te kunnen overgeven. Met Papaji was er onmiddellijk een mysterieuze band die te maken had met zijn uitstraling, zijn aanwezigheid. Ik voelde een onvoorwaardelijk welkom, wat een vorm van liefde is. Dat raakte me diep. Later voelde ik ook een meedogenloosheid in zijn weigering om mee te gaan in mijn vermijdings- en verleidingsstrategieën. Ook dat is een vorm van onvoorwaardelijke liefde. Hij was een muur van liefde.
(...)

Verlangen en weerstand

Willem Geene

Iedereen wil vrij zijn, maar wat we bedoelen met vrijheid is alles behalve eenduidig. Jonge mensen willen vrij zijn, en denken dat te bereiken als ze volwassen worden. Wanneer gehuwde mensen uit elkaar gaan, is vaak het argument daarvoor dat ze weer vrij willen zijn. Mensen die voor hun pensioen staan zeggen: “Straks ben ik vrij.” Vlak voor een vakantie zeggen we: “Nog twee dagen en dan ben ik vrij.” Met het woord vrijheid kunnen we ook doelen op het leven in een democratie of op het vrij zijn van verplichtingen en verantwoordelijkheden. Ook het doen waar je zin in hebt wordt vaak genoemd als definitie van vrijheid, of het hebben van veel geld.
In de omgangstaal bestaan talloze beschrijvingen van en voorwaarden tot vrijheid, en de verschillen zijn aanzienlijk. Er is echter één opvallende overeenkomst. Als de verlangde vrijheid er is, of liever nog, als de voorwaarden die we aan vrijheid verbinden zijn ingevuld, komen we erachter dat we ons helemaal niet zo vrij voelen. Werkelijke vrijheid en je vrij voelen zijn blijkbaar toch verschillende dingen.
(...)

- Reeks “Wat is advaita?” 

‘Keuze’ bestaat niet’ van Guy Smith 

Denk je dat je ervoor kiest om dit te lezen?
Het is hoogstens zo
Dat deze woorden je aandacht trekken.

Je weet niet welke woorden er staan
En wat ze te zeggen hebben
Tot je ze leest,

Dus hoe kun je dan de keus maken
Of je ze gaat lezen of niet?
(...)

Rubrieken:

- Column: “De vrije wil” door Helena Klitsie

- Boeken: bespreking van boeken van Jed McKenna (“Spiritueel incorrecte verlichting” en “Spirituele verlichting -vergeet het maar!”), van Djihi Marianne (“de tuin van stilte”) en van Jan Kersschot (“De mythe van zelf-onderzoek”)

- Gedicht  “De stilte in” van Marian Gilissen

- Mededelingen – Agenda