Nr.2 - mei 2008: Angst en verlangen

 Bang om gelukkig te zijn

‘Angst en verlangen' is het thema van deze InZicht. Het raakt aan twee van de diepste emoties die we kennen, en de bron van beide is dezelfde.
Angst kennen we al vanaf onze kindertijd en we ontgroeien haar maar heel moeilijk. Ze kan alle mogelijke vormen aannemen - heel concrete, situatiegebonden vormen, zoals angst voor honden, examens, grote ruimten of onweer. Vaak wordt ze rechtstreeks overgedragen, want niets is zo besmettelijk als angst. De groeiende vrees voor moslims en terrorisme die we momenteel kennen illustreert dit maar al te duidelijk. Maar abstracte vormen van angst zijn subtieler en hardnekkiger: angst om anders te zijn, afgewezen te worden of te falen. Sommige mensen durven geen liefde te geven uit angst gekwetst te zullen worden; durven geen geld uit te geven uit angst niets meer over te houden; durven hun gevoelens niet te tonen uit angst verkeerd begrepen te worden. Sommigen zijn zelfs bang om gelukkig te zijn uit angst hun geluk ooit weer kwijt te raken. Liever dan hun innerlijke toestand onder ogen te zien, rechten ze hun rug en proberen ze met wanhopige vastberadenheid de wereld te veranderen in iets wat hij niet is en in de meeste gevallen ook nooit kan worden.
En daarmee zijn we bij verlangen uitgekomen, de andere kant van dezelfde medaille. Ook verlangens zijn overdraagbaar en tijdgebonden. Verlangen naar een onderkomen dat niet lekt als het regent verandert in verlangen naar een tweede huis met airco in Spanje. Verlangen naar een relatie, een baan en een fiets met versnellingen gaat ongemerkt over in een verlangen naar een minnares, een waterdichte pensioenverzekering en een antieke Ferrari. Er komt nooit een einde aan als niet gezien wordt dat verlangen, net als angst, een weglopen is voor de concrete werkelijkheid, dat wat zich nu voordoet. Want het is letterlijk onmogelijk om bang te zijn voor iets wat aan het gebeuren is (daar heb je de tijd niet voor) of te verlangen naar iets wat er al is.

Het thema wordt uitgewerkt en belicht door een aantal bekende en minder bekende auteurs en leraren. Jan Koehoorn koppelt angst en verlangen aan zelfonderzoek en de valkuilen die daaraan verbonden zijn. Eric Baret belicht de koppeling tussen angst en geweld. "Het ondraaglijke verwijst naar iets dat jouw stelsel van overtuigingen en pretenties verstoort." Robbert Bloemendaal laat Jan van Delden aan het woord over zijn nieuwe boek, dat handelt over het verlangen om bevrijd te worden en de angst dat dat niet zal lukken. Jan van Rossum laat het verband zien tussen angst en verlangen, bestaan en niet-bestaan. "Inzicht in het wezen van angst is alleen al een deur naar een vollediger leven. Maar je moet er wel even doorheen gaan." Taetske Kleijn gaat kritisch in op de trend om de mate waarin je het voor elkaar krijgt om het universum voor je aan het werk te zetten om je verlangens te vervullen, te beschouwen als een graadmeter voor spirituele ontwikkeling. Djihi Marianne gebruikt in haar artikel dezelfde invalshoek. "Vragen als ‘Hoe krijg ik wat ik wil?' maken het onmogelijk om inzage te krijgen in je leven."
Verder vergelijkt Hans Meijer in zijn artikel radicaal zelfonderzoek met meer traditionele wegen als sankhya-yoga en tantra-yoga. Daarnaast hebben we nog een verslag van de Australische godsdienstpsycholoog John Wren-Lewis over zijn volkomen onverwachte ontwaken tijdens een reis door Zuidoost-Azië, en de wijze waarop dit zijn visie op religie en verlichting op zijn kop heeft gezet. Het spirituele sprookje van Pia de Blok laat ons op een heel andere manier dan gebruikelijk zien dat er geen verschillen bestaan, tenzij je erover na gaat denken.

Dichters als William Blake en T.S. Eliot zagen hoezeer angst en verlangen ons gedrag kunnen bepalen en de natuurlijke, intuïtieve intelligentie die elk mens eigen is kunnen uithollen. "We zijn holle mensen," zei Eliot, "opgezette mensen, leunend op elkaar." Hij zag ze dagelijks zitten in de metro, verborgen achter een krant of starend naar reclameborden, gevangen in een wereld waarvan de grenzen werden bepaald door de cirkelgang van hun gedachten. Maar die cirkelgang zien en accepteren kan hem doen stilvallen en je weer in contact brengen met de creatieve intelligentie van je hele organisme. Dan zie je plotseling dat het lente is en dat daar geen instemming of gedachteproces van jouw kant voor nodig is geweest.

Han van den Boogaard

---------------

Laat je door de angst verslinden

Eric Baret

Hoe kun je je van angst bevrijden?
Door nederigheid, door je angst duidelijk onder ogen te zien, met respect en zonder haar te willen veranderen. Kan ik vrij van angst zijn? Nee, ik weet dat dat niet mogelijk is. Ik draag die onrust in me. Maar ik stel mij ervoor open. Het is een vrijheid, een luisteren. In dit voelen zal een vorm van intelligentie opkomen.
Dat wat je afschrikt onthult de angst die je in je draagt. Dit besef is heel bijzonder. De dingen die je angst inboezemden toen je vier jaar oud was zijn veranderd, maar het is nog altijd dezelfde angst. Als een hond je aanvalt, ben je doodsbang, maar als hetzelfde gebeurt bij iemand die terugkeert van het slagveld, laat het hem koud. Waarom? De situatie herinnert wel aan vroegere angst, maar roept haar niet meer op. Je echtgenoot verlaat je en je weet niet meer hoe je de huur moet betalen, je voelt je oud worden, je land is in oorlog, je bent bang voor je kind, voor je moeder... Iedereen heeft zijn grenzen, maar het gaat steeds om dezelfde angst.
(...)

---------------

Het verblindende duister

John Wren-Lewis

Heeft het leven betekenis en een bedoeling, en verandert dat als bewustzijn zich van zichzelf bewust wordt? Of heeft het feit dat er leven en bewustzijn zijn geen enkele betekenis buiten het feit dat ze er eenvoudigweg zijn?
Sommige mensen worden, als we mogen geloven wat ze ons vertellen, geboren met goddelijk bewustzijn. Anderen doen erg hun best om dat te bereiken door middel van oefeningen die veel moeite kosten, hoewel het aantal mensen dat zo hun doel bereikt niet echt bemoedigend groot is (en dat ook nooit geweest is). Ik kreeg goddelijk bewustzijn in de schoot geworpen in 1983, toen ik zestig jaar was, zonder er mijn best voor te doen, ernaar te verlangen of er zelfs maar in te geloven. Dat heeft me begrijpelijkerwijs een nogal ongebruikelijke kijk op de zaak gegeven. Ik vraag me met name af of een oefendiscipline in dit verband juist niet averechts werkt en of het idee van spirituele groei de plank niet volkomen misslaat.
(...)

----------------

Terugkerende verlangens versus blijvende vrijheid

Djihi Marianne

De belangrijkste oorzaak van het lijden ligt in de verwarring omtrent de aard van de werkelijkheid.
Gevangen door de continu wisselende zintuiglijke belevingen wordt de eenvoud van het vormloze, de werkelijkheid als onveranderlijkheid, genegeerd. Vormloosheid ligt immers buiten het gezichtsveld en kan niet worden gezien, gehoord en geproefd. Zij heeft geen vaste substantie en is onpersoonlijk. Het onveranderlijke is niet van ons, niet voor ons, we kunnen het niet geven, krijgen, pakken, vasthouden of bemachtigen. Het is het wonder van het onnoembare, de mystiek en de schoonheid van de peilloze diepte en onbegrensde leegte.
Woorden kunnen nog zo dichtbij komen, zij kunnen dit niet aanraken. Wanneer dit bewustzijn gerealiseerd wordt, vernietigt en verbleekt elke andere ervaring, elk ander geschenk. Het ontwaken is onovertrefbaar, het is het allerhoogste en toch ligt het binnen ieders bereik.
(...)

---------------

Het ervaren staat al aan

Robbert Bloemendaal/Jan van Delden

In ‘Zelfrealisatie - is dit nu alles?', het nieuwe boek van Jan van Delden, wordt van alles besproken. Maar de thema's van deze editie van InZicht - angst en verlangen - lijken er op het eerste gezicht niet in voor te komen. Totdat opvalt dat eigenlijk het héle boek over angst en verlangen gaat. Verlangen om bevrijd te worden, de angst dat dat niet zal lukken... en uiteindelijk het besef dat die angst bewaarheid wordt en dat tóch het verlangen vervuld kan worden. Rara, hoe kan dat? Deze schijnbare tegenstelling wordt door Jan net zo lang belicht tot ze als sneeuw voor de zon verdwijnt.
Daarom eerst onder de kopjes ‘Angst' en ‘Verlangen' twee citaten uit Jans boek.
(...)

---------------------

Waar is de tempel gebleven?

Hans Meijer

Na een aarzelend begin van enkele pioniers is de stroom van ‘wijsheid uit het Oosten' richting Westen gedurende de afgelopen 50 jaar goed op gang gekomen. Hoe breder de stroom, hoe meer er komt mee drijven, maar niet alles is even interessant of waardevol.
Anderzijds, zijn we wel in staat de wijsheid uit het Oosten op juiste waarde te schatten?
(...)

-------------

Angst en verlangen

Jan Koehoorn

Wat hebben angst en verlangen gemeen? In één woord: willen. Als je bang bent, is er iets dat je niet wilt en als je verlangt, wil je iets dat er niet is. Het zijn dus eigenlijk twee zijden van dezelfde medaille.
Wat gebeurt er eigenlijk als er een gevoel verschijnt dat we met het etiket ‘angst' of ‘verlangen' bestempelen? We kijken met ons geheugen. Stel je de volgende situatie voor: er komt een gevoel op, bovendien komt het label ‘angst' op en verder komt er nog de gedachte ‘ik ben bang' tevoorschijn. Dit zou je de klassieke denkfout kunnen noemen.
(...)

--------------

Verlangens: snelweg naar bevrijding

Taetske Kleijn

De Boeddha wees ons er al op: er zijn maar twee bewegingen die een mens voortdrijven. Weg van iets pijnlijks of naar iets plezierigs toe. Observeer jezelf en kijk bij de dingen die je doet waar ze door gemotiveerd worden. Je zult zien dat je altijd bezig bent iets akeligs te vermijden of iets fijns voor elkaar te krijgen.
Vandaag de dag is het spirituele pad erg vervlochten met het vervullen van je verlangens. Het lijkt zo'n beetje de graadmeter van je spirituele ontwikkeling te zijn in hoeverre je het voor elkaar krijgt het Universum voor je aan het werk te zetten.
(...)

----------------

Het allereerste en het allerlaatste sprookje

Pia de Blok

Een steenbok daalt af naar de waterkant om te gaan drinken. Terwijl hij zich buigt, ziet hij zichzelf in het gladde spiegelende wateroppervlak van de oceaan. Ziet hij daar iets voorbijschuiven? Iets vlugs?
(...)

--------------

Angst is een deur om doorheen te gaan

Jan van Rossum

Wie kent er geen angst? Ze komt als een donderslag bij heldere hemel of kondigt zich van tevoren aan door het samentrekken van maag of buik. Angst is een diffuus gevoel van ongemakkelijkheid dat langzaam groeit en van lieverlee zo sterk wordt dat je gehele systeem ernaar ruikt.
Angst kan zowel betrekking hebben op het bekende als het onbekende. Je herinnert je een vroegere overeenkomstige situatie die angst opriep en je projecteert die angst vervolgens op de toekomst. Reeds aanwezige en niet-verwerkte angst worden zo versterkt. Er ontstaat een vicieuze cirkel waaruit geen ontsnapping mogelijk lijkt. Het onbekende roept ook vaak angst op - niet omdat je aan een bepaalde angstige situatie herinnerd wordt, maar omdat je in niet-weten terechtkomt. Je hebt geen pasklaar antwoord, je kunt niet anticiperen, je staat met lege handen. Voor velen van ons een griezelige situatie. In onze samenleving, die doordrenkt is van maakbaarheid, beheersbaarheid en voorspelbaarheid, is niet-weten bijna een doodzonde.
(...)

-----------

Rubrieken:

- Reeks "Wat is advaita?" : ‘Bevrijding' van Richard Sylvester

- Column: "Angst" door Helena Klitsie

- Boeken: bespreking van boeken van Aart van Wijk (Exit Ego), Adhyashanti (Dansende leegte), Douwe Tiemersma (Management en non-dualiteit), Azmayesh (Een ontmoeting met Jezus in het christendom en in de islam), Fransje de Waar (Spirituele crises), Jan van Delden (Zelfrealisatie - is dit alles?)

- Mededelingen - Agenda